Przeciętna pensja w Japonii to około 4,5 mln jenów rocznie brutto, ale ta liczba mówi niewiele o tym, ile faktycznie zostaje w portfelu i na jakim poziomie da się żyć. Żeby to uporządkować, trzeba rozdzielić średnią od mediany, pensję miesięczną od premii oraz Tokio od reszty kraju. Poniżej kolejne kroki: branże, stawki godzinowe, potrącenia i koszty życia.
Średnia, mediana i premie
Wspomniane 4,5 mln jenów obejmuje wszystkich zatrudnionych: etaty, kontrakty, osoby pracujące na część etatu. Mediana wypada niżej, bo wysokie pensje w korporacjach i finansach podciągają średnią. Dla kogoś, kto dopiero planuje wyjazd, realniejszym punktem odniesienia jest 220–300 tys. jenów miesięcznie na początku kariery.
Na pensję składa się podstawa (kihonkyū) i dodatki. W wielu firmach dochodzą do tego premie (bonus) płatne dwa razy w roku, często w wysokości kilku miesięcznych pensji. Przy porównywaniu ofert trzeba więc patrzeć na roczną kwotę, a nie samą miesięczną. Oferta „250 tys. + bonusy” może wyjść lepiej niż „300 tys. bez bonusów”. Zdarza się też odwrotnie, bo małe firmy często obiecują premie, które w praktyce okazują się symboliczne.
Wiele firm płaci pracownikom pełny koszt dojazdu (kōtsūhi), często do określonego limitu miesięcznego. Pieniądze te zwykle nie wchodzą do podstawy pensji, więc przy porównywaniu ofert warto o to zapytać.
Branże i stawki
Rozstrzał jest duży, a decyduje głównie poziom japońskiego i rodzaj wizy. Poniższe kwoty są orientacyjne i zależą od regionu oraz firmy.
Praca etatowa i specjalistyczna
IT i inżynieria to obszar, gdzie zarobki cudzoziemców najłatwiej wychodzą ponad średnią. Programiści i inżynierowie zarabiają zwykle od 5 do 8 mln jenów rocznie, a doświadczeni specjaliści w międzynarodowych firmach przekraczają 10 mln. Japoński bywa tu wymagany słabiej niż gdzie indziej, choć brak komunikacji szybko hamuje awans.
Finanse, konsulting i duże domy handlowe płacą jeszcze lepiej, ale rekrutacja zakłada zwykle płynny japoński i często dobre referencje. Dla osoby zaczynającej to raczej cel na później niż punkt wejścia.
Nauczanie angielskiego, czyli szkoły językowe i programy asystenckie w szkołach publicznych, daje zwykle 230–300 tys. jenów miesięcznie. Jest to stabilny, dobrze opisany ścieżką wizową wariant, ale pensje rosną tu wolno. Podobny poziom, czasem odrobinę wyższy, oferuje opieka nad osobami starszymi (kaigo), gdzie brakuje rąk do pracy i istnieją osobne ścieżki dla cudzoziemców.
Budownictwo i wykwalifikowane rzemiosło przy dobrych układach dają 300 tys. jenów i więcej, choć praca jest ciężka, a godziny długie. Sporo zależy od tego, czy firma faktycznie płaci za nadgodziny, bo nie wszędzie jest to oczywiste.
Praca godzinowa i fizyczna
Płaca minimalna w Japonii jest ustalana osobno dla każdej prefektury i zmienia się co roku, zwykle jesienią. Średnia krajowa przekroczyła już 1000 jenów za godzinę, a w Tokio i Osace jest wyraźnie wyższa. Aktualną stawkę dla wybranego regionu trzeba sprawdzić tuż przed wyjazdem.
W sklepach typu konbini, restauracjach i kawiarniach w dużych miastach stawki mieszczą się zazwyczaj w przedziale 1100–1300 jenów na godzinę. Praca w fabrykach i magazynach, zwłaszcza na zmiany nocne, potrafi dać 1300–1600 jenów lub więcej. Do tego dochodzą dodatki za nadgodziny.
Przy pracy na część etatu obowiązują limity godzin wynikające z typu wizy, np. studenckiej. Przekroczenie ich grozi problemami z przedłużeniem pobytu, więc warto to sprawdzić zawczasu.
Ile zostaje na rękę
Od pensji brutto odejmowane są składki na ubezpieczenie zdrowotne, emerytalne i zatrudnieniowe, a także podatek dochodowy. Łącznie potrącenia wynoszą zazwyczaj kilkanaście procent, przy wyższych zarobkach więcej. Pensja 300 tys. jenów brutto daje więc na rękę (tedori) mniej więcej 240–250 tys.
Pułapką dla początkujących jest podatek lokalny (jūminzei). Liczy się go na podstawie dochodu z poprzedniego roku, więc w pierwszym roku pracy zwykle go nie ma, a w drugim pojawia się nagle jako dodatkowy, wyraźny odpis. Kto nie zaplanuje tego wcześniej, odczuje to jako nagłą obniżkę pensji.
Koszty życia: mieszkanie
Największą pozycją jest wynajem. W Tokio kawalerka (1K) w 23 dzielnicach to zwykle 70–90 tys. jenów miesięcznie, poza centrum i w sąsiednich prefekturach 50–60 tys., a w mniejszych miastach często 40–50 tys.
Poza czynszem liczą się koszty wejścia. Przy typowym wynajmie dochodzą kaucja (shikikin), tzw. klucz (reikin), opłata dla agencji i opłata gwarancyjna. Łącznie to zwykle 4–6 czynszów miesięcznych na start. Dla cudzoziemców bez historii w Japonii alternatywą bywają share house’y i mieszkania bez reikin, które kosztują więcej w skali miesiąca, ale mocno obniżają próg wejścia.
Koszty życia: reszta budżetu
Orientacyjnie, dla jednej osoby w dużym mieście:
- jedzenie: 30–45 tys. jenów miesięcznie przy gotowaniu w domu, obiad w jadłodajni (teishoku) to zwykle 900–1200 jenów,
- media: prąd, gaz i woda razem około 10–20 tys. jenów, zależnie od sezonu,
- telefon: tańsze sieci to kilka tysięcy jenów miesięcznie, duże operatorzy wyraźnie więcej,
- transport: miesięczny bilet w aglomeracji to często 10 tys. jenów lub więcej, o ile pracodawca go nie pokrywa.
Opieka zdrowotna działa w modelu współpłacenia: pacjent pokrywa zwykle 30% kosztów leczenia, resztę finansuje system. To jeden z powodów, dla których wizyta u lekarza nie rujnuje budżetu, choć stomatologia i badania poza standardowym zakresem potrafią kosztować więcej.
Przy pensji około 250 tys. jenów na rękę i czynszu rzędu 70 tys. w Tokio zostaje realnie sporo pieniędzy, ale wiele zależy od stylu życia. Oszczędzanie szybko wychodzi na plus, jeśli ograniczy się wychodzenie na miasto i podróże.
Tokio kontra reszta kraju
Pensje w Tokio są wyższe, ale różnica rzadko pokrywa wyższe koszty mieszkania. W Osace, Nagoi czy Fukuoce płace bywają niewiele niższe, a czynsze wyraźnie mniejsze. W mniejszych miastach i na wsi pensje spadają, ale koszty jeszcze bardziej, więc na poziomie oszczędności bywa to wyrównane, a nawet korzystniejsze.
Trzeba jednak pamiętać o rynku pracy. Oferty dla cudzoziemców, szczególnie w IT i firmach międzynarodowych, koncentrują się w kilku dużych miastach. Poza nimi wybór jest węższy, a bez auta życie bywa uciążliwe, bo transport publiczny na prowincji ma rzadsze kursy. Kurs jena mocno się waha, więc przeliczanie na złotówki opłaca się robić z aktualnym kursem, a nie wyliczeniami sprzed roku.