Zestawienie największych firm świata wydaje się proste, dopóki nie okaże się, że każdy ranking pokazuje inną czołówkę. Raz na szczycie jest sieć supermarketów, innym razem producent smartfonów, a jeszcze kiedy indziej koncern naftowy z Bliskiego Wschodu. Da się w tym połapać, jeśli wiadomo, jaką miarę wielkości przyjmuje dane zestawienie i jakie branże tworzą szczyt. Poniżej jest uporządkowany obraz tego, kto rządzi globalnym rynkiem i dlaczego.
Największa, czyli jaka?
Słowo „największa” nic nie znaczy bez dopowiedzenia. Najczęściej stosuje się trzy miary:
- przychody – ile firma sprzedaje w ciągu roku (klasyczne zestawienie Fortune Global 500),
- kapitalizacja giełdowa – ile warta jest spółka według inwestorów w danym momencie,
- zysk i aktywa – ile firma realnie zarabia i czym dysponuje (m.in. Forbes Global 2000 łączy kilka kryteriów).
Te trzy rankingi potrafią się niemal całkowicie rozjeżdżać. Firma z gigantycznym obrotem i cienką marżą, jak sieć handlowa, wygrywa w przychodach. Firma z wysokimi marżami i mocną narracją wzrostową, jak producent oprogramowania czy układów scalonych, wygrywa na giełdzie.
Handel i przychody: gdzie są prawdziwe pieniądze obrotu
Jeśli liczyć same przychody, od lat czołówka wygląda podobnie. Najczęściej na szczycie jest Walmart z obrotami przekraczającymi 600 mld dolarów rocznie i ponad 2 mln pracowników. Marża na pojedynczym koszyku zakupów jest niewielka, ale skala robi swoje.
Obok niego regularnie pojawia się Amazon, który zarabia nie tylko na sprzedaży detalicznej. Dużą część zysku operacyjnego dają usługi chmurowe, czyli zupełnie inny biznes pod jednym szyldem.
W górnej części listy Fortune stale widać też chińskie koncerny państwowe, takie jak State Grid (energetyka), Sinopec i CNPC (ropa i gaz). Dla Europejczyka to nazwy mało znane, a obroty mają większe niż większość znanych marek konsumenckich.
Technologia: kapitalizacja, która żyje własnym życiem
Po stronie wartości giełdowej dominują amerykańskie spółki technologiczne. W ostatnich latach pierwsze miejsca zajmowały na zmianę Apple, Microsoft i Nvidia, a kapitalizacje liczy się w bilionach dolarów. Apple jako pierwsza przebiła próg 3 bln dolarów. Dawniej byłoby to nie do pomyślenia dla jakiejkolwiek firmy.
Dlaczego wartość rośnie szybciej niż sprzedaż
Giełda wycenia przyszłość, nie przeszłość. Firma, która ma przychody mniejsze niż Walmart, może być warta kilkukrotnie więcej, bo inwestorzy zakładają, że jej zyski będą rosły przez lata.
Pomaga w tym model biznesowy. Oprogramowanie i usługi cyfrowe skalują się niemal bez dodatkowych kosztów, więc każdy kolejny klient przynosi głównie zysk. W sklepie każdy kolejny klient wymaga towaru, magazynu i obsługi.
Drugi czynnik to ekosystem. Użytkownik, który kupił telefon, korzysta z usług, chmury i akcesoriów tej samej firmy. Zmiana dostawcy jest kłopotliwa, więc przychody są przewidywalne, a to inwestorzy cenią najbardziej.
Trzeci czynnik to boom na sztuczną inteligencję. Wzrost wartości Nvidii wynikał głównie z tego, że jej procesory graficzne stały się podstawowym narzędziem do trenowania modeli AI. Notowania mogą jednak spaść równie szybko, jak rosły, więc ranking kapitalizacji to zdjęcie z konkretnego dnia, nie trwały układ sił.
Energetyka i surowce: giganci, o których mało się mówi
Najbardziej dochodowa firma świata przez wiele lat nie miała nic wspólnego z Doliną Krzemową. Saudi Aramco, państwowy koncern naftowy Arabii Saudyjskiej, w rekordowych latach raportował zysk netto liczony w setkach miliardów riali, czyli ponad 100 mld dolarów. Debiut giełdowy w 2019 roku był największą ofertą publiczną w historii.
Państwo jako właściciel
Duża część największych firm energetycznych jest kontrolowana przez państwa. Mają dostęp do tanich złóż, preferencyjnego finansowania i rynków, do których prywatni konkurenci nie mają wstępu.
Ta przewaga ma swoją cenę. Takie spółki bywają narzędziem polityki, a nie wyłącznie biznesu, więc decyzje inwestycyjne nie zawsze wynikają z rachunku ekonomicznego. Zachodnie koncerny, jak Shell, ExxonMobil czy TotalEnergies, grają więc inaczej i wielkością nie dorównują państwowym potentatom.
Dla inwestora to ważna różnica. Akcjonariusz mniejszościowy w spółce kontrolowanej przez państwo ma ograniczony wpływ, a polityka dywidendowa zależy od potrzeb budżetu właściciela.
Transformacja energetyczna zmienia ten układ powoli. Giganci naftowi inwestują w gaz, energię odnawialną i magazynowanie, ale ropa i gaz nadal dają większość zysków. Rewolucji w tabeli rankingowej na razie nie widać.
Finanse, motoryzacja i firmy, o których łatwo zapomnieć
Poza handlem, technologią i energią w czołówce zawsze są jeszcze trzy grupy.
- Banki i ubezpieczyciele – JPMorgan Chase to największy amerykański bank, a w rankingach zysków regularnie pojawia się też Berkshire Hathaway, holding, który łączy ubezpieczenia, kolej, energetykę i udziały w giełdowych spółkach.
- Motoryzacja – Toyota i Volkswagen mają obroty porównywalne z największymi koncernami technologicznymi, choć marże są znacznie niższe. Tesla ma wycenę nieproporcjonalną do liczby sprzedanych aut.
- Producenci półprzewodników – TSMC z Tajwanu wytwarza układy dla większości znanych marek, w tym dla Apple i Nvidii. Samsung z kolei działa jednocześnie jako producent elektroniki i chipów.
Rankingi z reguły pomijają największe firmy prywatne, które nie publikują pełnych wyników. Cargill (handel surowcami rolnymi) czy Koch Industries mają obroty godne czołówki, ale nie ma ich w zestawieniach giełdowych.
Jak czytać rankingi, żeby nie wyciągać błędnych wniosków
Kilka rzeczy warto sprawdzić, zanim zacznie się cytować jakąkolwiek listę:
- Rok i data – kapitalizacja zmienia się z dnia na dzień, przychody są podawane za rok obrotowy, często z opóźnieniem.
- Waluta i kursy – wyniki przeliczane na dolary zależą od kursu w danym okresie, więc firmy spoza USA mogą „rosnąć” lub „spadać” bez zmiany w biznesie.
- Zakres konsolidacji – czy liczona jest cała grupa kapitałowa, czy jednostka matka. Różnice potrafią być ogromne.
- Własność – spółki państwowe i prywatne mają inne cele, więc porównanie samej wielkości niewiele mówi o jakości biznesu.
Najlepsze podejście to patrzeć na kilka rankingów naraz. Gdy firma jest wysoko we wszystkich trzech (przychody, zysk, kapitalizacja), jak Apple czy Microsoft, to rzeczywiście mamy do czynienia z liderem globalnego rynku. Gdy jest wysoko tylko w jednym, wielkość bywa złudna.